Naar aanleiding van 1 oktober, de Internationale Dag van de Ouderen, delen Accolage en het UZ Brussel voor het tweede jaar op rij bloemen uit aan gehospitaliseerde patiënten van de dienst Geriatrie. De samenwerking tussen de twee organisaties reikt echter veel verder dan deze sensibiliseringsactie. Hoe dat in de praktijk verloopt, vertellen Christiane, deelneemster van Accolage, en Melanie Lauwereys, klinisch psycholoog bij de dienst Geriatrie.

‍

Na het ziekenhuis gaat de zorg verder

Hoe het UZ Brussel en Accolage samen een vangnet weven tegen eenzaamheid bij ouderen

“Ik woon alleen, want mijn man is 16 jaar geleden overleden. Toch ben ik vandaag goed omringd.”
— Christiane, 90 jaar, deelneemster van Accolage in Jette

Die paradox beleeft Christiane elke dag. En ze staat centraal in een discrete maar waardevolle samenwerking tussen het UZ Brussel en Accolage: bij hun ontslag uit het ziekenhuis worden geïsoleerde oudere patiënten door de dienst Geriatrie doorverwezen naar het buurtnetwerk van Accolage, om er weer sociaal contact te vinden.

‍

‍

Hoe zo'n band ontstaat

Het contact ontstond op een Zorgwijkoverleg in de Nederlandstalige Bibliotheek in Jette. Zo'n overleg is een plek om goede initiatieven uit te wisselen en te verspreiden. Bertrand, antenneverantwoordelijke in Jette, gaf daarna een presentatie aan het team. Dankzij die presentatie en de flyers en affiches die permanent in het ziekenhuis hangen, is doorverwijzen naar Accolage voor Melanie Lauwereys en haar collega's een vaste reflex geworden.

Concreet doorloopt elke patiënt van 75 jaar of ouder die het UZ Brussel bezoekt een gesprek waarin eenzaamheid systematisch bevraagd wordt. Wijst het antwoord op isolement, dan is een doorverwijzing naar Accolage voor de collega's van de dienst Geriatrie een voor de hand liggende optie.

“Heel vaak zijn het geïsoleerde mensen, zonder uitgebreid sociaal netwerk. Mensen die nog familie hebben, kunnen meestal rekenen op andere informele contacten: vrienden, kennissen, familie. Maar jammer genoeg zijn er, zeker in Brussel, heel veel mensen zonder familie, of van wie de enige contacten professionals zijn, zoals de thuisverpleegkundige.”
— Melanie Lauwereys, klinisch psycholoog bij het UZ Brussel

‍

Een realiteit die bevestigd wordt door de impactstudie van Accolage: meer dan 80% van de deelnemers van het burenhulpnetwerk woont alleen, en meer dan een kwart heeft nauwelijks contact met naasten.

“Sociaal geïsoleerde ouderen vinden is voor ons een van de grootste uitdagingen. De samenwerking met het UZ is daarom bijzonder waardevol: zorgverleners in het ziekenhuis komen dagelijks in contact met mensen die wij anders moeilijk bereiken. Zo kunnen we hen sneller een sociaal netwerk aanbieden, voordat het isolement nog groter wordt.”  
— Bertrand Vande Voorde, antenneverantwoordelijke Accolage Jette

In de praktijk zet Melanie zelf bijna altijd de eerste stap, met een telefoontje of mail naar Bertrand, nadat de patiënt daar toestemming voor heeft gegeven. Om die eerste stap zo laagdrempelig mogelijk te maken, toont Melanie de patiënt vooraf op de website van Accolage wie Bertrand is en hoe hij eruitziet. Zo is hij bij het eerste telefoongesprek geen onbekende meer. Voor iemand die zich eenzaam voelt, is het immers niet vanzelfsprekend om zelf de telefoon op te nemen en aan te geven dat er behoefte is aan sociaal contact. Volgens Bertrand helpt deze aanpak om al vóór het eerste telefoongesprek een gevoel van herkenning en vertrouwen te creëren.

Wat dit betekent voor het ziekenhuis

Voor Melanie vult deze doorverwijzing een leegte tussen het ontslag uit het ziekenhuis en de opvolgconsultatie, die soms pas na drie, zes of negen maanden plaatsvindt. “Voor de eerste lijn is het heel belangrijk om dicht bij de patiënt te staan en snel te kunnen doorverwijzen als er een probleem is. Zeker bij oudere patiënten is snelle zorg cruciaal.”

‍

Ze heeft er concrete ervaring mee: het gebeurt dat medewerkers van Accolage haar via mail alarmeren wanneer een deelnemer niet meer komt opdagen op de ontmoetingsmomenten van de vereniging, of iets verontrustends vertelt aan zijn vrijwilliger. Signalen die het mogelijk maken om snel te handelen wanneer er terug nood is aan professionele hulp. “Ik maak me persoonlijk minder zorgen om patiënten van wie ik weet dat er minstens om de twee weken een vrijwilliger van Accolage langskomt.”

Wat dit betekent voor Christiane

Wanneer Christiane het ziekenhuis verlaat, neemt ze een flyer van Accolage mee naar huis. Die zet haar aan om contact op te nemen: “De volgende dag heb ik gebeld en kreeg ik meneer Bertrand aan de lijn.” Kort daarna brengt Bertrand haar in contact met Chantal, een vrijwilligster uit de buurt: “Meteen konden we goed met elkaar overweg. We zaten echt op dezelfde golflengte, dat kun je wel zeggen.”

‍

Sindsdien ziet Christiane haar buurvrouw elke week. Wat begon met een eerste contact via Accolage, is uitgegroeid tot een vaste afspraak die deel uitmaakt van het leven van Christiane. Ook nu haar verminderde mobiliteit uitstapjes moeilijker maakt, blijven de ontmoetingen mogelijk. Wat die momenten met Chantal haar brengen? Christiane antwoordt eenvoudig: “Een gevoel van welzijn.” En voor de toekomst heeft ze vooral een eenvoudige wens: “Ik hoop dat ik nog een tijdje zo verder kan.”

‍

Waarom deze samenwerking belangrijk is

Voor Melanie draait de boodschap voor andere Brusselse ziekenhuizen om één eenvoudig idee: patiënten thuis beter omringen verlicht ook het werk van het ziekenhuis zelf.

‍“Over de ideologie moeten we niet discussiëren, dat weten we al: sociale contacten zijn goed voor ouderen. Wat vooral telt, is dat het ook het personeel helpt om te weten dat een patiënt ondersteund wordt, en dat dat vaak een terugkeer naar het ziekenhuis uitstelt.”
— Melanie Lauwereys, klinisch psycholoog bij het UZ Brussel
‍

Ze besluit het gesprek met de volgende vaststelling: “We stevenen af op een immense groei van de geriatrische populatie, en de ziekenhuizen alleen zullen dat niet kunnen dragen. We hebben vzw's zoals Accolage nodig.”

‍

Ouderen in de bloemetjes zetten

Op 1 oktober, de Internationale Dag van de Ouderen, krijgt de samenwerking tussen het UZ Brussel en Accolage ook een concrete invulling tijdens de actie ‘Zeg het met een bloem’. Iedereen wordt dan uitgenodigd om een bloem te schenken aan een oudere in zijn buurt.

Bij de dienst Geriatrie gaan Accolage en het ziekenhuis nog een stap verder: daar worden bloemen rechtstreeks uitgedeeld aan gehospitaliseerde patiënten. Zo wordt ook binnen het ziekenhuis aandacht besteed aan sociaal contact en aan kleine gebaren die ouderen een hart onder de riem steken.

‍

‍